Succession: Aile, iktidar ve para

Succession’ın kurduğu düzen ilk bakışta bir iş dünyası dizisininki gibidir: New York merkezli küresel bir medya devi, hisseler, yönetim kurulları, devralma hamleleri. Ama dizi bu malzemeyi bir ekonomi anlatısı olarak değil, bir aile trajedisi olarak işler. Jesse Armstrong’un yarattığı ve HBO’da 3 Haziran 2018’den 28 Mayıs 2023’e kadar yayımlanan dizi dört sezon ve 39 bölüm sürdü. Aşağıdaki okumanın savı şu: Succession’da para bir amaç değil, sevginin ölçü birimidir. Karakterler servet için değil, servetin temsil ettiği onay için savaşır.

Bir mülk, bir hasta baba, bir kavga

Dizinin çıkış noktası sadedir. Roy ailesi, merkezi New York’ta olan Waystar RoyCo adlı medya holdingine sahiptir ve ailenin reisi Logan Roy’un sağlığı bozuldukça şirketin kontrolü için bir mücadele başlar. Bu çerçeve, kraliyet hanedanlarının ve eski çağ trajedilerinin tanıdık biçimine oturur. Vikipedi’ye göre dizi sık sık Shakespeare’in eserleriyle, özellikle Kral Lear’la karşılaştırılmıştır. Karşılaştırma boşuna değil: baba yaşlanırken mirası kimin alacağı sorusu, çocukların babaya duyduğu sevgiyle onu devirme isteği arasında gidip gelen bir gerilime dönüşür.

Dizi bu gerilimi, “kim kazanacak” merakından çok “bunun bedeli ne” sorusuyla işler. Mülk el değiştirirken kimsenin gerçekten mutlu olmaması, kurgunun asıl bulgusudur. Servet burada güvenlik sağlamaz; tersine, her ilişkiyi pazarlığa çevirir. Bir akraba aynı anda hem müttefik hem rakip olduğunda sevgi, bir tür kaldıraç olarak kullanılır. Çocuklar babanın gözündeki yerlerini ölçmeye çalışırken, babanın cömertliği ve aşağılaması aynı araç gibi davranır. Bu yüzden karakterler çoğu zaman çok zengin ve bir o kadar yoksun görünür: ellerinde her şey vardır, ama kendilerine ait saydıkları tek şey bile başkasının onayına bağlıdır.

Burada trajedinin klasik yapısı da devreye girer. Trajik kahraman, dışarıdan gelen bir felaketle değil, kendi karakterinin içinden doğan bir kusurla yıkılır. Succession’ın karakterleri de dış düşmanlardan çok kendi alışkanlıklarıyla, yani küçümsenme korkusu, onaylanma açlığı ve babaya karşı bitmeyen borçla sınanır. Dizinin bu açıdan sunduğu asıl şey, iktidarın bir psikolojik sorun olarak okunmasıdır; bunu yaparken karakterleri ne kurban ne canavar yapar.

Biçim: belgesel hissi ve sessiz lüks

Dizinin biçimi, bu anlatıya uygun bir mesafe kurar. Vikipedi’nin aktardığına göre çekimler ağırlıklı olarak Manhattan’da 35 mm film üzerine yapılmış, kamera çoğunlukla elde taşınmış; bu yaklaşım Dogme 95’ten esinlenmiş ve sahnelerin sahte belgesel (mockumentary) izlenimi vermesi amaçlanmıştır. Görüntü yönetmeni Patrick Capone da kamerayı “voyeuristik” diye tanımlamıştır. Sonuç, karakterlerin özel anlarına dışarıdan, biraz izinsiz bakıyormuşuz hissidir. Kamera bazen bir cümlenin ortasında yüzden yüze kayar, bazen bir tepkiyi yakalamak için geç kalır. Bu kusurlu bakış, çoğu prestij dizisinin cilalı görüntüsünün tersidir ve diyalogların gerçek bir odada, gerçek bir tehdit altında söylendiği duygusunu güçlendirir.

Kostüm tasarımı da aynı mantığı izler. Michelle Matland’ın tasarladığı, logosuz ve nötr renkli giysilere, aynı kaynakta “stealth wealth” ve “quiet luxury” yani sessiz lüks adı verilmiştir. Bu tercih, servetin kendini bağıran bir şey olmaktan çıktığı bir sınıfı gösterir. Sessiz lüksü okuyabilmek, kendi içinde bir üyelik işaretidir: markayı değil kumaşın kalitesini tanıyan biri o dünyaya aittir. Dizi böylece paranın gösterişini değil, görünmezliğini konu edinir ve zenginliğin en etkili hâlinin, kendini açıklama ihtiyacı duymayan hâli olduğunu ima eder.

Nicholas Britell’in müziği bu estetiğin işitsel karşılığıdır. Vikipedi, müziği hip hop ve klasik müziğin bir karışımı olarak tanımlıyor ve ana başlık temasının eleştirmenlerce övüldüğünü belirtiyor. Bu iki türün yan yana gelmesi, dizinin sınıf meselesine bakışıyla örtüşür: biri sokak, öteki salon müziğidir ve ikisi de güç gösterisinin dilidir. Bu melez dil, dizinin ruh hâlini birkaç ölçüde özetler: törensel bir ağırlık ile sokaktan gelen bir sertliğin aynı temada buluşması.

Mizah ve zalimlik: aynı cümle, iki işlev

Succession’ı ayıran şey, bu kadar ağır bir konuyu komediyle taşıyabilmesidir. Karakterlerin birbirine söylediği hakaretler hem sahiden acı verir hem de güldürür. Bu çift işlev tesadüf değil. Mizah burada bir kaçış değil, bir silahtır: kişi kendi acısını bir esprinin içine saklar, karşısındakini de aynı esprinin içinden yaralar. Seyirci güldüğünde bile bir sonraki cümlenin bedelini hisseder. Dizi eleştirel olarak yazımı, oyunculuğu, mizahı ve konusuyla övülmüş, Vikipedi’ye göre Rotten Tomatoes’ta ortalama yüzde 95 civarında bir puan almıştır. Yine de bu sayılar, dizinin tonunu anlatmak için yeterli değildir; asıl başarı, kıyıcı bir mizahla gerçek bir üzüntüyü aynı sahnede tutabilmesidir.

Bu ton, dizinin ahlaki bakışını da belirler. Succession seyirciyi kimsenin tarafına tam olarak çekmez. Karakterlerin acısı görünür, ama bu acı onların başkalarına verdiği zararı aklamaz. Dizi, sempati ile yargıyı aynı anda canlı tutar. Bu denge, onu bir “zenginlerin sefaleti” hikâyesi olmaktan çıkarır; burada merak edilen şey, bu insanların neden acı çektiği değil, acılarının neden başkalarının hayatını ezme yetkisiyle birlikte geldiğidir.

Ödüller ve kalıcılık

Dizi, Outstanding Drama Series dalında üç Emmy kazandı: 2020, 2022 ve 2023’te, yani 72., 74. ve 75. Emmy törenlerinde. Aynı kaynakta BBC Culture’ın 2021’de diziyi 21. yüzyılın en iyi yüz dizisi arasında 10. sıraya koyduğu, Rolling Stone’un 2022’de tüm zamanların en iyi yüz dizisi listesinde 11., Variety’nin 2023’te 13. sıraya yerleştirdiği yazıyor. Bu listeler, dizinin yalnızca bir mevsim konuşulmadığını gösterir.

Succession’ın kalıcılığını açıklayan daha derin neden, güncel bir soruyu klasik bir biçimde sormasıdır: bir insanın değeri, başkasının onayına ne kadar bağlıdır ve para bu bağı gevşetir mi, sıkılaştırır mı? Dizinin cevabı umutsuz değil ama rahatlatıcı da değil: servet, bağımlılığı ortadan kaldırmaz, yalnızca daha pahalı hâle getirir. Bu yüzden dizi, bir medya imparatorluğunun hikâyesi olarak başlar ve sevgisini hesaplamaya çalışan bir ailenin portresi olarak kalır. Dört sezonun sonunda geriye iktidarın kimde olduğu sorusundan çok, iktidarı isteyenin neyi kaybettiği sorusu kalır.